Met Springzaad naar Berlijn

Als er één stad ter wereld is waar speelnatuur een plek heeft gekregen, dan is het wel Berlijn. De afgelopen week stond voor mij in het teken van een excursie langs natuurlijke speelplaatsen in Berlijn. Springzaad organiseerde de excursie en samen met 22 andere Nederlandse en Belgische deelnemers heb ik me een paar dagen achter elkaar vergaapt aan de ene natuurlijke speelplaats na de andere.

Georg Coenen en Manfred Dietzen, beide werkzaam in het programma Grün macht Schule van de stad Berlijn, hebben ons 3 dagen lang rondgeleid. Op de eerste avond vertelden ze dat het programma dat het stadsbestuur in het leven heeft geroepen, geld beschikbaar stelt aan scholen en kinderdagverblijven die hun buitenruimte als natuurlijke speelruimte willen inrichten. Bijzonder, ik geloof niet dat er in Nederland een vergelijkbaar programma is.

Maar tijdens de excursie was nog veel meer te beleven. Het viel me bijvoorbeeld op dat de speelplaatsen, hoewel allemaal in meer of mindere mate natuurlijk ingericht, toch ook duidelijk verschillend waren. Na verloop van tijd leerde ik de stijlen van verschillende ontwerpers herkennen. Interessant was dat iedere deelnemer in de groep zo zijn eigen voorkeuren heeft.

Opgeruimd staat netjes
Sommige speelplaatsen waren netjes en vrij ordelijk ingericht. Van de ontwerper hoorden we dat de ‘ouderacceptatie’ erg hoog was. Dat kan ik me goed voorstellen: voor het oog van een volwassene ziet de speelplaats er goed uit, voor alles is een aparte plek, er slingert geen los materiaal rond en het is overzichtelijk. De speelplaats is groen geworden, waar eerst een pak beton of stoeptegels lagen ziet het er nu heel vriendelijk uit. Sommige van deze speelplaatsen waren ook nog eens erg mooi vormgegeven.

Andere speelplaatsen waren juist rommelig en wat onoverzichtelijk. Er was niet duidelijk te zien waar het pad ophoudt en de plek om te spelen begint. De kinderen rennen door elkaar, je kunt niet zien waar ze naar toe gaan en overal liggen takken, boomstammen, soms ook planken, plastic regentonnen en autobanden. Als je het verhaal achter het ontwerp niet hoort, kun je soms de indruk krijgen dat er nauwelijks over een ontwerp is nagedacht en dat bouwvakkers hun rommel er hebben achter gelaten.

Eigenlijk zou de vraag niet moeten zijn wat er mooi uit ziet, maar wat een hoge speelwaarde heeft. Op de rommelige speelplaatsen zag ik kinderen naar hartenlust spelen met stokken en boomstammen. De geheime gangetjes tussen struiken door hadden zelfs op mij als volwassene een onweerstaanbare aantrekkingskracht: Waar komen ze uit? Wat ligt daar achter? Boomstronken en stenenrijen werden gebruikt om op te balanceren. Wat er voor het oog van een volwassene mooi uit ziet, zou niet het belangrijkste criterium moeten zijn voor het ontwerp van een speelplaats.

Een eenmalig of doorlopend ontwerp
Een ander aspect wat me opviel was de tegenstelling tussen speelplaatsen die éénmalig ontworpen zijn, en speelplaatsen die eigenlijk continue aan verandering onderhevig zijn. Sommige speelplaatsen zijn tot in detail op de tekentafel ontworpen, door een aannemer aangelegd en daarna nooit meer gewijzigd. Andere speelplaatsen zijn alleen in grote lijnen op papier ontworpen, en daarna in telkens kleine stukjes uitgevoerd, vaak in samenwerking met ouders, buurtbewoners en/of kinderen. Aanleiding voor deze aanpak was vaak een (te) klein budget. Toch vond ik de mooiste (of beste?) speelplaats er één op een kinderdagverblijf waar het grootste gedeelte van de aanleg samen met ouders is gedaan!

Klik voor meer foto’s uit Berlijn op de foto’s uit Flickr hiernaast!