Wind; een feest voor het oor 6 september 2011

Onlangs plaatste Kees Both op de nieuwssite van Springzaad onderstaand bericht:

“Het fenomeen Wind
Onlangs waren we in Vlissingen. Op de boulevard aldaar bevindt zich een ‘windorgel’, bestaande uit verticaal geplaatste bamboebuizen, waarin gaten gemaakt zijn. Het is een soort blaasinstrument dat wordt bespeeld door de wind. Dit instrument produceert een heel scala aan tonen: lage, sonore en hogere tonen. Indrukwekkend. Het is een heel bijzondere manier om het fenomeen wind te ervaren, door de muziek van de wind hoorbaar te maken.

Ik herinnerde mij het werk van Mins Minssen, een pedagoog, die werkzaam was bij het Institut für die Pädagogik der Naturwissenschaften (IPN) in Kiel. Hij ging en gaat daarbij uit van een fenomenologie van de wind en de muziek die deze maakt en ontwikkelde ‘windharpen’: snaarinstrumenten die door de wind tot klinken gebracht worden. Dat is een intensieve vorm van natuurbeleving, in dit geval van een voor kinderen boeiend en tegelijk mysterieus verschijnsel als de wind.

“Wat doet de wind als hij niet waait?”
Een kind vroeg bijvoorbeeld eens: ‘Wat doet de wind als hij niet waait?’ We zeggen dat de wind ‘opsteekt’ en weer ‘gaat liggen’. We ervaren dat de wind ‘iets doet’. Natuur, kunst en techniek kunnen via deze muziekinstrumenten verenigd worden.

Mijn vraag is: wie kent voorbeelden van zulke combinaties van akoestische natuurverschijnselen, in dit geval de wind, en geluid, c.q. muziek in tuinen voor kinderen of elders?

Overzicht literatuur
Ik heb wat literatuur kunnen achterhalen, die ik hier noem:
In mijn bezit zijn:

• Minssen, M. (1997), Zur Phänomenologie des Windes und der Windmusik. In: Böhme, G. & G. Schiemannn (Hrsg.), Phänomenologie der Natur. Frankfurt: Suhrkamp
• Schweitzer, I. & M. Minssen (1998), Phänomenologische Zugänge im Sachunterricht: Wind und Windmusik. In: Marquardt-Mau, B. & H. Schreier (Hrsg.), Grundlegende Bildung im Sachunterrichts. Kiel/ Bad Heilbrunn: Gesellschaft für Didaktik des Sachunterrichts / Klinkhardt.

Verder bestaat het volgende boek (niet in mijn bezit)

• Äolsharfen: Der Wind als Musikant Door: Mins Minssen, Georg Krieger, Erich Bäuerle, Alexander Pilipczuk, Jürgen Hagen Frankfurt: Verlag Erwin Bochinsky, 1997. 211 pag. ISBN 3-923639-14-7

Het is waarschijnlijk dat er ook Engelstalige en wellicht zelfs Nederlandstalige publicaties zijn. Wie daarvan op de hoogte is: laat s.v.p. even weten!

Kees Both”

Hij kreeg er een hele reeks antwoorden op, die hij niet voor zichzelf wilde houden. De reacties (tot nu toe althans) staan hieronder. En als je er zelf nog iets aan toe wilt voegen; graag!

Pret met de Pomp 1 september 2011

De waterpomp is één van de meest populaire onderdelen op een natuurlijke speelplaats. Water trekt kinderen als een magneet aan en ze kunnen er uren mee spelen. En wat is er leuker dan water dat beweegt, takjes meeneemt in de stroom, verkoelend over je voeten stroomt en wat je zelf kunt sturen?

Bevroren, stuk, kapot gemaakt
Bij volwassenen zorgen de waterpompen echter nogal eens voor hoofdbrekens. We kennen allemaal de verhalen van beheerders die tijdens een controle moeten constateren dat de pomp al voor de vierde keer in het jaar vernield is door ‘vandalen’. Of dat hij stuk is omdat spelende kinderen er steentjes en takjes in hebben gepropt. Vorst is ook een vraagstuk: zullen de leidingen in de winter niet kapotvriezen? Een goede kwaliteit pomp is dus best een investering waard. Een voorbeeld dat ik tegenkwam is het Apeldoornse bedrijf VRM, dat oorspronkelijk waterpompen voor ontwikkelingslanden maakte. Het zijn pompen zonder poespas, stevig en niet al te duur.

Doordachte aanleg
Ontwerp- en aanlegfoutjes kom je ook nog wel eens tegen. Een pomp op een heuvel is leuk bedacht, want het water stroomt vanzelf naar beneden. Maar op zijn weg sleurt het wel zand en aarde mee, met als gevolg dat de pomp na een speelseizoen op eenzame hoogte staat en de heuvel is verdwenen. Op het waterspeelpad van proefboerderij Aver Heino verdween zo in één zomer een flinke zandheuvel in een beekje. Inbedden in beton dan maar, zowel de pomp zelf als het begin van de waterloop. De heuvel blijft intact, en als het water ergens op een lager niveau toch in het zand uitkomt is er aan speelwaarde weinig ingeboet. Beton is wat minder mooi en de vraag is of het passend is op een natuurspeelplaats, maar ik heb er inmiddels fraaie versies van gezien waarin het beton mooi was weggewerkt. Enig onderhoud vraagt dat natuurlijk wel.

Je hebt water en water
Een volgende vraag is welk water je gebruikt: leidingwater of grondwater? Op scholen en kinderdagverblijven verkiest men vaak het zekere boven het onzekere. Leidingwater is drinkbaar en je wilt het natuurlijk niet op je geweten hebben, laat staan er juridisch gedoe mee krijgen, als een kind ziek wordt van het drinken van grondwater. Overigens geeft de GGD aan dat de risico’s van het inslikken van een klein beetje grondwater best te overzien zijn! Het gevolg is natuurlijk wel dat er een aan- en uitknop op de pomp komt, anders is het bij een warme zomer een flinke kostenpost. De speelplaats beschikt dus niet altijd over water uit de pomp (of het kraantje). Op sommige plekken is dat op te lossen door andere bronnen van water beschikbaar te maken voor kinderen; stromend water uit een beekje, bijvoorbeeld. Er zijn echter ook voorbeelden van scholen waar juist heel bewust voor regenwater is gekozen. In het boek ‘Vrij spel voor natuur en kinderen’ is een voorbeeld beschreven van een school in Duitsland waar het vrij weinig regent. Al het regenwater wat op het dak van de school valt, wordt opgevangen in een reservoir en tijdens het speelkwartier stroomt het water via een stroompje het speelplein op. De school heeft er bewust voor gekozen kinderen op deze manier bewust te maken van het belang van regen en water.

Op andere natuurspeelplaatsen, bijvoorbeeld in het bos of in de woonwijk, wordt vaak wel voor grondwater gekozen. Grondwater is gratis en bovendien wordt er geen drinkwater verspild. Bij gebruik van grondwater is het wel aan te bevelen onderzoek te doen naar de kwaliteit ervan.

Water en zand: sterke combi
Dan is er nog de vraag wat er met het water gebeurt als het uit de pomp komt. Valt het direct in het zand? Of eerst op een betonnen ondergrond? Of in een opvangbak, van hout of uitgesneden uit een boomstam? Er zijn een hoop leuke varianten bedacht. Ik vind het altijd wel belangrijk dat het water uiteindelijk in zand of aarde terecht komt. Dat is vormbaar materiaal waar kinderen dammetjes in kunnen bouwen, het water een bepaalde kant op kunnen leiden, en zandkastelen bouwen met nat zand of modder. De combinatie van water en zand is volgens mij één van de sterkste krachten op een natuurspeelplaats. Het water in kiezels of stenen weg te laten lopen vind ik daarom altijd jammer, hoewel het wel voor minder vieze kleren zorgt.

Juiste maat en type
Ik ben inmiddels een beetje afgedwaald van de pomp zelf. Nog even terug dan, want er is nog een aspect aan pompen dat de moeite van het bespreken waard is. Bij het uitkiezen van een geschikte pomp is het belangrijk om niet alleen op de vorm en prijs te letten, maar ook op de maat. Kunnen kinderen bij de hendel? Hoe zwaar is het om te pompen? En kun je er ook bij vanuit een rolstoel? Doet de pomp het altijd of moet je er, als hij wat uitgedroogd is, eerst een flinke emmer water ingooien? Veel kinderen weten dat niet en denken dat de pomp stuk is; dan staat de pomp er tijden lang ongebruikt bij en dat is natuurlijk zonde.

Gezellig samen spelen
Een laatste aspect van de pomp is nog dat je er eigenlijk minstens met z’n tweeën mee moet spelen. De ene pompt, de ander speelt met het water. Het stimuleert kinderen dus om contact te leggen met elkaar en samen te werken. In sommige situaties is dat een welkome extra impuls voor kinderen om nieuwe vriendjes te maken. Hoewel… het pompen zelf is natuurlijk niet het leukste karwijtje en laatst zag ik twee kinderen spelen waarvan ik me afvroeg in hoeverre hun omgang werkelijk op vriendschap gebaseerd was. Een jongetje stond bij de pomp zich in het zweet te werken, terwijl 2 meter verderop een meisje met het natte zand speelde. ‘Oh, dit is écht zwaar’, klaagde het jongetje na een tijdje. ‘Doorpompen!’ commandeerde het meisje toen hij even op adem kwam. En hij wijdde zich gauw weer aan zijn taak…

Lees hier een interview met pompenmaker VRM.

Ken je meer bedrijven die goede pompen maken of weet je meer tips? Geef hieronder een reactie!

 

Verslag van de Voorpretdag 23 augustus 2010

De ontwerpers van het BinnensteBuitenBos (BBB) in Diepenheim organiseerden afgelopen weekend een Voorpretdag: alvast in de stemming komen van de natuurlijke speeltuin nog vóórdat die is aangelegd blijkt prima te kunnen.

“We hebben zaterdag van 11.00 tot 17.00 de BBB ‘Voorpretdag’ gehouden, en het was erg leuk! De meeste kinderen bleven de hele dag en wilden soms bijna niet meer mee naar huis. Ouders die van plan waren om alleen maar even snel een kijkje te komen nemen bleven een paar uur hangen, omdat de sfeer zo gezellig was!

We hadden o.a. een BosBrunch, een Kunstenarij (met natuurlijke materialen kunst, constructies, bootjes, etc. maken), een Zandstrooierij (het ouderwetse ‘zandstrooien’ in een nieuw jasje), een Zandkunstenarij (zandschilderen), een Metselarij (om de kinderen enthousiast te maken voor het metselen van de vele muurtjes), een Mini-metselarij (metselen met mini-steentjes), een Natuurproeverij (met o.a. paardenbloemstroop, worteltaart, vers gerookte forel van de locale forellenkwekerij, etc.), een Bakkerij (een houtkacheltje gemaakt van een gasfles waar kinderen zelf pannenkoekjes konden bakken en stroopwafels warm konden maken), een Knoperij (knopenles om een goede hutconstructie te leren maken), een Spelerij met waterbasin en zandbak met keukengerei, en een hindernisparcours van de naburige Scouting en een paar infokraampjes.

Klik op de volgende link voor meer foto’s.

In het begin was het bewolkt en moest het qua bezoekers eventjes op gang komen, maar wat opviel was dat de kinderen die er al waren meteen gingen knutselen en met zand spelen. Ook was er al in het begin een wachtende rij voor het behendigheidsparcours en bleef de belangstelling daarvoor ook.
Nadat het zonnetje er op een gegeven moment door kwam was het helemaal oergezellig. Ouders gingen samen met de kinderen knutselen en kinderen van alle leeftijden speelden met elkaar in de zandbak.

Ik had meteen al het gevoel dat het BBB na aanleg een dik succes gaat worden omdat het in een behoefte voorziet. Ik heb ook al ouders verbaasd naar hun spelende kinderen zien kijken, puur omdat het aanbod anders was dan normaal. De directeur van de OBS kwam ‘s middags kijken, en hij was eveneens totaal verbaasd over de prettige sfeer die er hing: zet hetzelfde aantal kinderen op het betegelde schoolplein en je moet oordoppen in doen. Nu waren ze allemaal rustig en geconcentreerd bezig of aan het spelen: een totale openbaring! Een paar meisjes vonden het jammer dat het keukengerei niet op school in de zandbak lag: zojuist heb ik – na overleg – het spul erheen gebracht, en ook het hutje hebben we naar de zandbak van school versleept, tot groot plezier van de kinderen.”

Angelique Bovenschutte (LabAmb8)

Boerenzwembad 22 juni 2010

Hoe kom je de hete zomer door? Onderstaand een leuk idee uit Diepenheim; een heus boerenzwembad! Geen nieuw idee, in ieder geval in de jaren 70 kende men deze zwembaden al. De initiatiefnemers van de nog te realiseren natuurlijke speelplaats Het BinnensteBuitenBos willen met een informatiemiddag ook de rest van de bewoners van Diepenheim enthousiast krijgen. Een boerenzwembad zal in elk geval veel kinderen enthousiast maken! Wellicht een leuk idee voor andere initiatiefnemers?

Doe-het-zelf instructie

Men neme: een stuk of 20-40 strobalen, al naar gelang de grootte van het gewenste bad. Deze legt men in de gewenste vorm, langwerpig is het meest praktisch. Palen met touwen houden de balen aan de buitenkant op de plek. Over de balen legt men dekens, die ook het gehele grondvlak bedekken. Dan komt daar landbouwplastic over. Zelf vond ik transparant altijd het leukst, omdat daar die dekenpatronen zo leuk doorschenen. Plastic aan de buitenrand volgens mij onder de touwen door futselen. Water er in en zwemmen maar!

Angelique Bovenschutte, LabAmb8

Nog een voorbeeld in een chique zwarte uitvoering

En een hedendaagse variant…

… vonden we in een folder van BoerenBed, die het een Boeren Buuten Zwemgeval noemen